Ngeli ya U-ZI na Ngeli ya YA-YA

Syllabus tag: Kenya CBC | Gredi ya 9 Kiswahili | Mada 8.0 Misukosuko ya Kijamii | Kipengele 8.4 Sarufi na Matumizi ya Lugha | Mada Ndogo 8.4.1 Ngeli na Upatanisho wa Kisarufi: Ngeli ya U-ZI na Ngeli ya YA-YA (Vipindi 2)

Lesson objectives

Kufikia mwisho wa mada ndogo hii, mwanafunzi aweze:

• Kueleza maana ya ngeli na upatanisho wa kisarufi.
• Kutambua nomino za ngeli ya U-ZI na za ngeli ya YA-YA.
• Kupatanisha vivumishi, vitenzi na viwakilishi na ngeli hizo.
• Kutumia ngeli hizo kwa usahihi katika sentensi.

Summary

Ngeli ni kundi la nomino zinazofuata mtindo mmoja wa upatanisho. Ngeli ya U-ZI ina nomino zinazoanza na u- katika umoja na kubadilika kuwa ny- au n- katika wingi, kama ukuta na kuta. Ngeli ya YA-YA ina nomino zisizobadilika kati ya umoja na wingi, na hupatana kwa ya katika hali zote mbili, kwa mfano maji na mafuta. Upatanisho ndio unaotofautisha Kiswahili sanifu na kisicho sanifu.